Tryb łączący czasu przeszłego w języku francuskim: subjonctif passé

Opanowanie trybu łączącego (le subjonctif) to dla wielu uczących się moment przełomowy – przejście z poziomu komunikatywnego do swobodnego wyrażania się po francusku. Jeśli subjonctif présent nie ma już przed Tobą tajemnic, czas postawić kropkę nad „i”. Oto subjonctif passé – czas, który pozwala wyrazić emocje, wątpliwości i konieczność wobec tego, co już się dokonało.

W tym artykule wyjaśnimy mechanizm działania tego czasu, jego budowę oraz kluczową dla poziomu zaawansowanego zasadę uprzedniości (l’antériorité).

Czym jest subjonctif passé i dlaczego jest niezbędny?

W gramatyce francuskiej tryb łączący (subjonctif) służy do wyrażania subiektywnego stosunku do rzeczywistości: woli, uczuć, wątpliwości czy oceny. O ile czas teraźniejszy tego trybu opisuje zdarzenia równoczesne lub przyszłe względem zdania głównego, o tyle subjonctif passé (tryb łączący czasu przeszłego) ma jedną, kluczową funkcję: wyraża czynność uprzednią.

Oznacza to, że używamy go w zdaniu podrzędnym, gdy czynność w nim opisana wydarzyła się wcześniej niż czynność (lub stan) w zdaniu głównym. Ta relacja czasowa jest analogiczna do tej, którą znasz z użycia plus-que-parfait w trybie oznajmującym, z tą różnicą, że tutaj „wyzwalaczem” jest konieczność użycia trybu subiektywnego.

Jak tworzyć subjonctif passé?

Konstrukcja tego czasu jest logiczna i przypomina budowę passé composé. Jest to czas złożony, który tworzymy według schematu:

Operator (que) + Podmiot + Czasownik posiłkowy (avoir lub être) w subjonctif présent + participe passé

Aby poprawnie konstruować zdania, kluczowa jest znajomość odmiany czasowników posiłkowych w trybie łączącym teraźniejszym.

Odmiana czasowników posiłkowych (auxiliaires)

Poniższa tabela przedstawia odmianę niezbędną do tworzenia form czasu przeszłego:

Osoba	Avoir (mieć)	Être (być)
que j’	aie	sois
que tu	aies	sois
qu’il/elle/on	ait	soit
que nous	ayons	soyons
que vous	ayez	soyez
qu’ils/elles	aient	soient

Dobór operatora i uzgadnianie

Zasady doboru czasownika posiłkowego są tożsame z tymi, które obowiązują w passé composé:

1. Avoir: łączy się z większością czasowników.
   1. Przykład: que j’aie eu (żebym miał), qu’ils aient fait (żeby zrobili).
      
      
2. Être: łączy się z czasownikami zwrotnymi oraz grupą czasowników ruchu i stanu (np. aller, venir, partir, sortir).
   1. Przykład: que je sois entré(e) (żebym wszedł/weszła), qu’ils soient allés (żeby poszli).

Ważne: W przypadku czasownika posiłkowego être, imiesłów czasu przeszłego (participe passé) zawsze uzgadniamy z podmiotem co do liczby i rodzaju (dodając -e dla rodzaju żeńskiego i -s dla liczby mnogiej), np. Je suis désolée que vous soyez venus pour rien (Przykro mi, że przyszliście [wy – liczba mnoga] na próżno).

Zastosowanie subjonctif passé w praktyce

Kiedy konkretnie sięgamy po tę konstrukcję? Przeanalizujmy najważniejsze konteksty na podstawie przykładów z poziomu B2/C1.

1. Wątpliwość i niepewność co do przeszłości

Gdy wyrażamy wątpliwość teraz, ale dotyczy ona faktu dokonanego, musimy cofnąć się w czasie w obrębie trybu łączącego.

• Je doute qu’ils soient arrivés à l’heure. – Wątpię, że zdążyli na czas (dosł. że przybyli na czas).
• Je doute qu’il soit revenu au bureau hier. – Wątpię, żeby wczoraj wrócił do biura.

2. Emocje, żal i ocena sytuacji minionej

To jedno z najczęstszych zastosowań. Używamy go, gdy cieszymy się, żałujemy lub oceniamy coś, co już się stało.

• Żal: Je suis désolé que tu n’aies pas pu lui parler. – Przykro mi, że nie mogłeś z nim porozmawiać.
  
  
• Radość: C’est super que tu aies pris ta guitare. – Świetnie, że wziąłeś gitarę.
  
  
• Ocena: C’est dommage que vous soyez partis si tôt le matin. – Szkoda, że wyjechaliście tak wcześnie rano.
  
  
• Zaskoczenie: Tu es étonné que la réunion soit déjà finie ? – Jesteś zdziwiony, że zebranie już się skończyło?

3. Prawdopodobieństwo i konieczność

Wyrażenia takie jak il est possible (jest możliwe) czy il se peut (może się zdarzyć) wymagają użycia subjonctif. Jeśli spekulujemy o przeszłości, używamy formy passé.

• Il se peut qu’ils soient partis en vacances en Espagne. – Możliwe, że wyjechali na wakacje do Hiszpanii.
  
  
• C’est impossible qu’ils l’aient fait en deux jours. – To niemożliwe, żeby zrobili to w dwa dni.

Uwaga! Wyrażenie il est probable (jest prawdopodobne) łączy się z trybem oznajmującym, ale il est possible (jest możliwe) lub il se peut (może się zdarzyć) wymaga subjonctif.

4. Aspekt dokonany w przyszłości (Futur antérieur du subjonctif)

Subjonctif passé może odnosić się do przyszłości, jeśli chcemy zaznaczyć, że dana czynność zostanie zakończona przed określonym momentem (aspekt dokonany). W tym znaczeniu jest odpowiednikiem czasu Futur antérieur.

• J’aimerais que vous soyez rentrés avant minuit. – Chciałbym, żebyście wrócili przed północą.
  
  
• Il est nécessaire que tu aies fini ton rapport avant une heure. – Konieczne jest, abyś skończył raport przed pierwszą.

Subjonctif passé czy infinitif passé?

Jako osoba znająca niuanse języka, wiesz, że francuski dąży do ekonomii. Jeśli podmiot w zdaniu głównym i podrzędnym jest ten sam, unikamy subjonctif na rzecz bezokolicznika czasu przeszłego (infinitif passé).

• Różne podmioty = subjonctif passé:

Je suis content que tu aies réussi. (Cieszę się, że Ty zdałeś).

• Ten sam podmiot = infinitif passé:

Je suis content d’avoir réussi. (Cieszę się, że [ja] zdałem).

Wejdź na wyższy poziom francuskiego z Preston Publishing

Francuska gramatyka na poziomie zaawansowanym wymaga precyzji, ale jej znajomość daje ogromną satysfakcję z możliwości pełnego wyrażania myśli. Zrozumienie mechanizmu uprzedniości w trybie łączącym to klucz do swobodnego czytania literatury i prowadzenia dyskusji na wysokim poziomie.

Chcesz przećwiczyć te konstrukcje w praktyce? Sięgnij po czwartą część naszej serii – Francuski w tłumaczeniach. Gramatyka 4. Znajdziesz w niej rozdziały poświęcone m.in. subjonctif passé (unités 11-12), setki zdań do tłumaczenia oraz nagrania lektorów, które pomogą Ci osłuchać się z poprawną intonacją. To najlepszy sposób, aby teoria stała się Twoją językową praktyką!

Chcesz poznać więcej takich ciekawostek gramatycznych? Zachęcamy do regularnego śledzenia naszego bloga! Jeśli chcesz robić realne postępy i budować coraz bogatsze, bardziej naturalne wypowiedzi po francusku, warto sięgnąć po kolejne kroki. Artykuł Imiesłowy w języku francuskim – le participe présent pokaże Ci, jak łączyć myśli w bardziej złożone zdania, a Tryb warunkowy (conditionnel présent) pomoże swobodnie mówić o przypuszczeniach, życzeniach i uprzejmych prośbach. Świetnym uzupełnieniem będzie też l’indicatif imparfait, dzięki któremu opisywanie przeszłych sytuacji i tła wydarzeń stanie się dużo prostsze i bardziej naturalne.

Jeśli natomiast chcesz spojrzeć na francuską gramatykę całościowo i zrozumieć, jak wszystkie czasy naprawdę się ze sobą łączą, koniecznie zajrzyj do artykułu Ile czasów ma język francuski? Wyjaśniamy. To idealny punkt odniesienia dla osób, które myślą o wejściu na wyższy poziom i chcą uczyć się świadomie, bez chaosu i przypadkowych reguł.

Bon courage !

Podstawy języka francuskiego masz już w małym palcu i chcesz osiągnąć wyższy poziom?

Niech nigdy nie zabraknie Ci francuskich słówek! Sięgnij po Francuski w tłumaczeniach. Słownictwo 2 na poziomie B1-B2. Ucz się francuskiego słownictwa metodą w tłumaczeniach i poznaj poprawną francuską wymowę z kursem audio MP3.

Zobacz więcej